I. Người đến trước

Those Who Came First

Người Dao Khâu hay còn gọi là Kim Miền (hoặc Kìm Miền), là 1 trong những nhánh Dao di cư sang Việt Nam sớm nhất nên họ được xem như thuộc nhóm Dao đại bản, tức người đến trước trong cộng đồng dân tộc Dao.

Người Dao Khâu phân bố chủ yếu ở các huyện Sìn Hồ, Than Uyên, Phong Thổ của tỉnh Lai Châu, cùng một số vùng thuộc Điện Biên. Tên gọi “Dao Khâu” bắt nguồn từ tiếng Thái của người bản địa, trong đó “khâu” nghĩa là “cái sừng” — gợi hình chiếc khăn đội đầu của người phụ nữ. Lại có cách giải thích dân gian khác, gắn cái tên ấy với sự chăm chỉ khâu vá, thêu thùa trang phục suốt đêm của những người phụ nữ nơi đây.

II. Chiếc khăn hình sừng

The Horn-Shaped Scarf

Trang phục của người phụ nữ Dao Khâu nổi bật với chiếc khăn đội đầu màu đen khổ lớn, áo chàm thêu chỉ xanh lục, xanh lam và trắng, cùng dải tua đỏ buông dài phía sau lưng. Điều đặc biệt là kỹ thuật thêu ở mặt trái của vải — hoa văn hiện rõ ở mặt phải mà không lộ đường chỉ. Điểm nhấn nằm ở hai ống quần với 13–14 hàng hoa văn hình cây thông, hình trám hay các con vật, dệt từ 7 màu chỉ khác nhau. Áo dài chấm bàn chân, đính hạt cườm, tua chỉ đỏ và những đồng bạc trắng sau lưng. Một bộ trang phục hoàn chỉnh phải mất từ 9 tháng đến 1 năm mới làm xong bằng thủ công.

III. Phong tục và tín ngưỡng

Customs and Beliefs

Trong đời sống tinh thần, Lễ Quá Tăng (lễ cấp sắc) là nghi lễ quan trọng nhất của người Dao Khâu. Lễ cưới được tổ chức trang trọng: thầy cúng làm thủ tục cúng tổ tiên bằng gà trống trước khi đoàn rước dâu lên đường, chú rể đội mũ vải xanh mang ý nghĩa che chở suốt chặng đường đón dâu. Mỗi dòng họ đều xem bộ nhạc cụ gồm kèn, thanh la và chiêng bằng đồng thau nguyên chất — chiêng không núm ở giữa — như báu vật của thôn bản. Vào ngày Tết, họ thường tặng trứng đỏ cho con cháu như lời chúc hạnh phúc, sung túc, viên mãn.

“Khâu” trong tiếng Thái địa phương nghĩa là “cái sừng” — gọi theo chiếc khăn đội đầu của người phụ nữ Dao Khâu.

— Nguyễn Sơn Tùng

Tư liệu tham khảo: baolaocai.vn — “Người Dao Khâu ở Điện Biên giữ nghề làm trang phục truyền thống”; dantoctongiao.congly.vn — “Sự tinh tế trong trang phục của người Dao Khâu”; vovworld.vn — “Dao Khâu — nhóm Dao tiêu biểu”; scov.gov.vn; vov.vn; baovanhoa.vn; hoilhpn.org.vn; dulichtaybac.vn; vov4.vov.vn.