Sắc Đỏ rực rỡ của trang phục Người Dao Đỏ vẫn kiên cường tồn tại như một biểu tượng của Di sản và bản sắc. Qua bộ Ảnh này, khám phá cuộc sống và truyền thống của vẻ đẹp vượt thời gian của họ, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa trong từng nếp gấp vải và ánh mắt.

Tôi gặp người Dao Đỏ lần đầu ở vùng cao Sa Pa, trong một buổi sớm sương mù giăng kín lối đi. Giữa cái bảng lảng của núi rừng, sắc đỏ trên khăn, trên áo của họ hiện lên như một đốm lửa — ấm, rực rỡ và đầy kiêu hãnh. Từ hôm ấy, tôi biết mình sẽ còn trở lại nhiều lần nữa.

Người Dao Đỏ ở Sa Pa, Lào Cai — tập trung ở Tả Phìn, Bản Khoang (nay thuộc xã Ngũ Chỉ Sơn) và những bản làng lưng chừng núi — là một trong những cộng đồng còn giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc nhất vùng Tây Bắc. Bộ ảnh này là ghi chép của tôi sau những chuyến đi ấy: về trang phục, về nếp nhà, về những con người mà sắc đỏ đã trở thành một phần máu thịt.

I. Sắc đỏ còn ở lại

Có những gương mặt chỉ gặp một lần mà nhớ mãi. Ánh mắt của người Dao Đỏ — sâu, hiền và lấp lánh niềm vui — dường như mang theo cả câu chuyện của núi rừng. Tôi chụp họ không phải để “lấy” đi điều gì, mà để giữ lại: giữ lại một khoảnh khắc mà thời gian chưa kịp chạm tới.

II. Khăn đỏ — dấu ấn ngàn đời

Điều đầu tiên níu mắt người lữ khách là chiếc khăn đỏ — có khi là khăn đội đầu, có khi là chiếc m˜ đỏ rực. Trên nền áo xanh đen, sắc đỏ ở cổ áo, tà áo, thắt lưng hiện lên như những nét vẽ son. Người Dao Đỏ quan niệm màu đỏ là biểu tượng của may mắn, hạnh phúc và năng lượng tích cực. Phụ nữ Dao Đỏ còn có phong tục cạo bớt chân mày và phần tóc trên trán — một nét đẹp riêng, chỉ ai tinh ý mới nhận ra.

III. Vải chàm và bàn tay

Để có được một bộ trang phục, bàn tay người phụ nữ Dao Đỏ phải đi qua bao công đoạn: trồng bông, dệt vải, nhuộm chàm, thêu thùa. Tấm vải chàm phơi trên sào — xanh thẫm một màu — là hình ảnh tôi yêu nhất ở bản Dao Đỏ. Bên cạnh đó là nghề chạm khắc bạc với những món trang sức tinh xảo, và nghề làm trống truyền thống đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

IV. Bếp lửa, nếp nhà

Bản của người Dao Đỏ thường nằm ở vùng lưng chừng núi cao, gắn bó lâu đời với nương rẫy và rừng già. Nếp nhà ở đây vắn giữ nhịp sống cũ: bếp lửa bập bùng, mẻ ngô phơi vàng óng, tiếng trẻ con ríu rít. Ở Tả Phìn, tôi may mắn được chứng kiến lễ cấp sắc 7 đèn của người Dao Đỏ — một nghi lễ thiêng liêng đánh dấu sự trưởng thành. Còn ở Bản Khoang, những buổi chiều phơi vải chàm đã cho tôi bức ảnh quý nhất của chuyến đi.

V. Chữ thiêng còn lại

Người Dao có chữ viết riêng — chữ Nho Dao — lưu giữ trong những cuốn sách cổ đã ngả màu thời gian. Trong mỗi gia đình, cuốn sách ấy là báu vật, là cầu nối giữa con cháu với tổ tiên. Tôi đã gặp những cụ già vẫn ngày ngày giở sách, đọc cho con cháu nghe những lời răn dạy từ ngàn xưa.

VI. Đường về trong sương

Đường lên bản Dao Đỏ mùa này chìm trong sương mù dày đặc. Người dân vẫn lặng lẽ di chuyển trên những con đường ấy — đi nương, đi chợ, đi về nhà. Có những con đường không chỉ để đi, mà để trở về.

VII. Phơi Vải Chàm

Bức ảnh “Phơi Vải Chàm” được tôi chụp ở Bản Khoang trong một buổi chiều đầy nắng. Bốn người phụ nữ Dao Đỏ bên tấm vải chàm xanh thẫm — khoảnh khắc ấy đã mang về cho tôi tấm Huy chương Bạc tại Liên hoan Ảnh nghệ thuật khu vực Miền núi phía Bắc lần thứ 20 năm 2020. Với tôi, đó không chỉ là một giải thưởng, mà là sự ghi nhận cho vẻ đẹp lao động của người Dao Đỏ — vẻ đẹp còn ở lại, và sẽ còn ở lại mãi.

VIII. Xôi gạo mới

Trong gian bếp ấm khói, người phụ nữ Dao Đỏ khom lưng bên mẹt xôi mới — hạt nếp dẻo thơm, khói bốc nghi ngút. Khoảnh khắc bình dị ấy đã đưa tác phẩm “Xôi gạo mới” đến với Cuộc thi Ảnh nghệ thuật quốc tế lần thứ X tại Việt Nam năm 2019 (VN-19), được trưng bày ở chủ đề Du lịch và nhận Bằng chứng nhận cấp Quốc gia của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam.

Với người Dao Đỏ, sắc đỏ không chỉ là màu của trang phục. Đó là màu của may mắn và hạnh phúc, được dệt vào từng đường kim mũi chỉ — một di sản sống, còn ở lại qua bao thế hệ.