Ở Ái Quốc, Lộc Bình — vùng đất biên giới của Lạng Sơn — người Dao Lô Gang (Lù Gang) vẫn giữ gìn một nền văn hoá Dao thuần tuý: từ cách ăn, nếp ở, trang phục cho tới phong tục thờ cúng và lễ hội. Và trong những phong tục ấy, đám cưới truyền thống là dịp để những gì đẹp nhất của một dân tộc được bày ra trọn vẹn — như đám cưới của chú rể Triệu Quang và cô dâu Ngọc Thắm, vào tháng mười năm 2021.

Cô dâu nhà ở trên đỉnh Mẫu Sơn. Chú rể ở Ái Quốc. Hai nhà cách nhau bảy mươi cây số đường núi. Chú rể từng tâm sự: “Cháu đi tìm hiểu vợ cháu, có ngày cháu đi 02 lần và đi về trong ngày.” Bảy mươi cây số — nhân đôi, nhân ba — hoá ra cũng chỉ là con đường đến nhà người thương.

Ngày cưới, cô dâu Ngọc Thắm được đội chiếc khăm “Tầm phjả” — chiếc khăn mà người phụ nữ dân tộc Dao chỉ được đội hai lần trong đời: một lần vào ngày cưới, và một lần nữa, khi đã lớn tuổi, trong nghi thức “kết tơ hồng” của đại lễ cấp sắc từ bảy đèn trở lên.

Trên nền vải đỏ là những hoa văn thêu tay rực rỡ, cầu kỳ, với những chuỗi hạt kết thành nhiều vòng tròn — và ở giữa tầm phjả, một ngôi sao to bằng bạc trắng. Bộ trang phục ngày cưới là tác phẩm của nhiều đôi bàn tay, nhiều tháng ngày — để chỉ mặc trong một ngày trọng đại nhất.

Trước giờ lên đường về nhà chồng, cô dâu còn một bữa cơm ở nhà mình — bữa cơm ấm lòng lúc 12h đêm, được mẹ cô dâu chuẩn bị và chăm sóc, để đưa tiễn con gái về bên nhà chồng. Quanh mâm cơm trên sàn nhà, những người phụ nữ trong trang phục cam rực ngồi gần nhau — một bữa ăn đêm lặng lẽ mà ấm, như vòng tay cuối cùng của nhà gái trước khi con gái bước qua ngưỡng cửa nhà người.

Khi cô dâu bước vào nhà, nghi thức quan trọng nhất của đám cưới diễn ra và được thầy chỉ dẫn. Trên bàn có 12 chiếc chén, 12 đôi đũa của thầy cúng và gia tiên, đặt bên trên miệng chén là miếng gan lợn. Sau khi làm lễ, gan lợn được chia cho mọi người cùng hưởng để chúc phúc — và sau lễ này, đôi trai gái chính thức thành vợ chồng, được họ hàng, làng xóm chúc phúc trăm năm.

Chủ trì nghi lễ là thầy Tào — cũng là cụ ông 90 tuổi, người lưu giữ nét văn hoá dân tộc Dao Lô Gang ở Ái Quốc, Lộc Bình.

Đón cô dâu về là cả một đại gia đình — họ nhà trai họ Triệu. Ông bà nội của chú rể đứng trong trang phục truyền thống: cụ bà áo chàm thêu, khăn đỏ, thắt lưng trắng; cụ ông áo thêu cam rực, đầu đội mũ nồi đen.

Trang phục đàn ông người Dao: áo thường là màu đen, có đính các tua chỉ ngũ sắc để trang trí. Quần ống rộng buộc néo bằng sợi dây gai có đồng xu để giữ. Đầu đội khăn xếp hoặc đơn giản hơn thì buộc một chiếc khăn mặt to, trông rất khoẻ khoắn.

Quần áo Dao được thêu bằng sợi chỉ màu; những hoạ tiết chủ yếu như hình con chim, cây thông được thêu một cách dứt khoát và khéo léo. Trang phục của người Dao thường được dệt bằng chất liệu sợi gai, sợi bông, pha trộn màu sắc hợp lý và dệt bằng thủ công. Phụ nữ Dao mặc áo dài bốn thân bổ tà trước ngực; bên trong áo có yếm thêu hoa văn, gắn các ngôi sao bằng bạc và trang trí bằng hạt cườm, kèm với thắt lưng màu trắng thêu hoa văn đen hình cành cây.

Cả chiếc mũ nhọn của đức phu quân cũng ẩn chứa biết bao điều kỳ bí — với lớp lớp hoa văn, từ gấu quần cho tới nẹp áo, yếm ngực, thắt lưng.

Đám cưới tàn, cô dâu ở lại Ái Quốc — cách đỉnh Mẫu Sơn bảy mươi cây số. Chiếc khăm Tầm phjả trên đầu nàng sẽ còn được đội thêm một lần nữa, khi tóc đã bạc, trong đại lễ cấp sắc của đời người. Còn hôm nay, nó rực rỡ như chính tuổi xuân của người con gái Dao Lô Gang trong ngày về nhà chồng.