Lễ dâu vào cửa nhà trong nghi lễ cưới của người Dao Lô Gang ở Bắc Sơn — khoảnh khắc thiêng liêng mở đầu đời sống hôn nhân, ảnh Nguyễn Sơn Tùng.

Lễ dâu vào cửa nhà và nghi lễ cưới

Bac Son — The Bride Crosses the Threshold

BẮC SƠN · LẠNG SƠN · VIỆT NAM

“A wedding is not a day. It is a threshold.”

Đám cưới không phải một ngày. Đó là một ngưỡng cửa.

Nghi lễ đám cưới của người dân tộc vùng cao Bắc Sơn mang nhiều sắc màu và nét văn hóa truyền thống.

Người Dao Lô Gang di cư từ xã Công Sơn, Mẫu Sơn, huyện Cao Lộc đến xã Nhất Tiến, huyện Bắc Sơn từ những năm 50 của thế kỷ trước. Đến thăm nơi đây, du khách có dịp tham dự những đám cưới nhiều sắc mầu…

I. Đường rước dâu

The Bridal Procession

Từ sáng sớm, đoàn rước dâu đã lên đường. Những chiếc ô đen che mưa phùn, những bộ áo chàm thêu hoa văn rực rỡ nối nhau thành một dải màu trên con đường đất đỏ. Đi đầu là đội kèn — tiếng kèn vang lên thay cho lời mời, báo cho cả bản biết hôm nay nhà có việc vui.

Đoàn rước dâu lên đường từ sáng sớm
Đoàn rước dâu lên đường từ sáng sớm

Nối nhau thành dải màu trên đường đất
Nối nhau thành dải màu trên đường đất
Tiếng kèn dẫn lối đoàn người
Tiếng kèn dẫn lối đoàn người

Đường về nhà chồng xa ngái
Đường về nhà chồng xa ngái
Ô đen che mưa phùn xứ Lạng
Ô đen che mưa phùn xứ Lạng

Cả bản cùng đi rước dâu
Cả bản cùng đi rước dâu
Rộn ràng mà trang trọng
Rộn ràng mà trang trọng
Áo chàm rực rỡ giữa núi rừng
Áo chàm rực rỡ giữa núi rừng

Bước chân vui ngày cưới
Bước chân vui ngày cưới
Niềm vui lan trên từng khuôn mặt
Niềm vui lan trên từng khuôn mặt

II. Sửa soạn cô dâu

Dressing the Bride

Trang phục cô dâu gồm khăn che mặt, áo nhiều lớp và bốn thắt lưng thêu hoa. Ngoài ra, cô dâu còn đội mũ, đeo vòng cổ, vòng tay và các đồ trang sức bằng bạc. Mỗi bộ trang phục của cô dâu Dao Lô Gang trung bình có từ ba đến mười lớp. Những gia đình có điều kiện thì trang phục cô dâu có nhiều lớp hơn.

Trong gian buồng còn tối, cô dâu được các bà, các mẹ sửa soạn. Không ai vội vàng; người Dao quan niệm cô dâu càng được sửa soạn kỹ, cuộc hôn nhân càng bền chặt.

Bàn tay mẹ đội khăn cho con
Bàn tay mẹ đội khăn cho con

Chiếc khăn đỏ ngày vu quy
Chiếc khăn đỏ ngày vu quy
Chải chuốt từng sợi tóc
Chải chuốt từng sợi tóc

Mẹ sửa tóc cho con gái
Mẹ sửa tóc cho con gái
Vòng cổ bạc của mẹ trao
Vòng cổ bạc của mẹ trao

Cô dâu Dao Lô Gang
Cô dâu Dao Lô Gang
E ấp ngày về nhà chồng
E ấp ngày về nhà chồng
Dáng đứng trang trọng
Dáng đứng trang trọng

Chị em cùng sửa soạn
Chị em cùng sửa soạn
Tỉ mỉ từng chi tiết
Tỉ mỉ từng chi tiết
Vuốt phẳng nếp áo cưới
Vuốt phẳng nếp áo cưới

Hoàn tất sau lưng áo
Hoàn tất sau lưng áo

III. Mâm lễ vật

The Offerings

Mâm cúng ngày cưới không thể thiếu thịt lợn luộc, chén rượu, con dao buộc chỉ đỏ đặt trên bát. Mỗi lễ vật một ý nghĩa: miếng thịt dâng tổ tiên chứng giám, chén rượu se duyên, con dao trừ tà giữ bình an cho đôi lứa. Chiếu cói mới trải ra — nơi cô dâu sẽ quỳ lạy trong giờ phút thiêng liêng nhất.

Mâm thịt cúng tổ tiên
Mâm thịt cúng tổ tiên

Chén rượu, miếng thịt — tấm lòng thành
Chén rượu, miếng thịt — tấm lòng thành
Mâm lễ giữa nhà
Mâm lễ giữa nhà

Chiếu cói trải đón dâu
Chiếu cói trải đón dâu
Con dao buộc chỉ đỏ
Con dao buộc chỉ đỏ

Nghi thức bên chén rượu
Nghi thức bên chén rượu
Vật thiêng của lễ cưới
Vật thiêng của lễ cưới
Lưỡi dao treo dưới mái nhà
Lưỡi dao treo dưới mái nhà

IV. Nghi lễ trong nhà

The Ceremony

Trong ngôi nhà chung, cả họ ngồi quây quần chứng kiến. Thầy cúng lầm rầm khấn vái bên trang sách cổ viết bằng chữ Nôm Dao. Cô dâu chú rể quỳ lạy trước bàn thờ tổ tiên — từ giây phút này, cô gái chính thức trở thành dâu con trong nhà.

Cả họ chứng kiến giờ phút thiêng liêng
Cả họ chứng kiến giờ phút thiêng liêng

Nghi lễ trong ngôi nhà chung
Nghi lễ trong ngôi nhà chung
Quỳ lạy trước bàn thờ
Quỳ lạy trước bàn thờ

Lễ bái tổ tiên
Lễ bái tổ tiên
Đoàn tùy tùng trong lễ cưới
Đoàn tùy tùng trong lễ cưới

Cô dâu trong vòng tay họ hàng
Cô dâu trong vòng tay họ hàng
Khăn áo rực rỡ ngày cưới
Khăn áo rực rỡ ngày cưới
Cô dâu bước vào cửa nhà chồng
Cô dâu bước vào cửa nhà chồng

V. Rèm đỏ và tiếng kèn

Red Curtains and Trumpets

Tấm rèm đỏ thêu chữ song hỷ buông xuống — sau rèm là cô dâu e ấp trong ngày trọng đại nhất đời mình. Ngoài sân, tiếng kèn vẫn vang. Với người Dao Lô Gang, đám cưới không chỉ là chuyện của hai người — đó là chuyện của cả dòng họ, cả bản làng cùng chung vui.

Sau rèm đỏ song hỷ
Sau rèm đỏ song hỷ

E ấp sau tấm rèm cưới
E ấp sau tấm rèm cưới
Cô dâu bên khung cửa
Cô dâu bên khung cửa

Chỉnh khăn dưới mưa
Chỉnh khăn dưới mưa
Ô che cho cô dâu
Ô che cho cô dâu
Nụ cười ngày cưới
Nụ cười ngày cưới
Rạng rỡ trong áo cưới
Rạng rỡ trong áo cưới
Dáng hình cô dâu Dao
Dáng hình cô dâu Dao

Tiếng kèn đưa dâu
Tiếng kèn đưa dâu
Đội kèn trong lễ rước
Đội kèn trong lễ rước

Trang sách cúng bằng chữ Nôm Dao
Trang sách cúng bằng chữ Nôm Dao

VI. Hoa văn thổ cẩm

Embroidered Stories

Nhìn gần mới thấy hết cái tinh xảo của bộ áo cưới Dao Lô Gang: từng mũi kim, từng hạt cườm, từng nút thắt đều do bàn tay người mẹ, người chị thêu dệt suốt nhiều tháng trời. Mỗi hoa văn là một câu chuyện — và cô dâu mang theo cả câu chuyện của gia đình mình về nhà chồng.

Hoa văn trên cổ áo
Hoa văn trên cổ áo

Từng mũi kim của mẹ
Từng mũi kim của mẹ
Chuỗi hạt cườm
Chuỗi hạt cườm

Tua rua rực rỡ
Tua rua rực rỡ
Hạt cườm và bạc trắng
Hạt cườm và bạc trắng

Thắt nút dây
Thắt nút dây
Hồn hoa văn Dao Lô Gang
Hồn hoa văn Dao Lô Gang

Đám cưới rồi cũng tàn, đoàn người rước dâu rồi cũng về. Nhưng những gì còn lại — tấm rèm đỏ, tiếng kèn, mâm lễ vật và bộ áo cưới thêu tay — vẫn ở đó, như cách người Dao Lô Gang ở Bắc Sơn gìn giữ cội nguồn mình giữa bao đổi thay.

“Mỗi bộ trang phục của cô dâu Dao Lô Gang trung bình có từ ba đến mười lớp.”

— Nguyễn Sơn Tùng

Xem thêm bài viết “Đám cưới người Dao Lô Gang” trên VnExpress với minh họa ảnh của tác giả.

Nguyễn Sơn Tùng

Photographer | Art Photography

Culture • People • Mountain Life

(Photographs © 2017-2026 Nguyễn Sơn Tùng. All Rights Reserved Ⓡ)