(Lược thuật theo bài viết trên Báo Dân tộc phát triển – Vietnamnet, ngày 25/04/2024)
Trên cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang), thôn Lao Xa, xã Sủng Là được coi là cái nôi của nghề chạm bạc truyền thống của người Mông. Từ lâu, ai muốn tìm một món đồ trang sức bạc ưng ý đều tìm đường lên Lao Xa.
Thôn Lao Xa có hơn 100 hộ gia đình người Mông sinh sống. Gia đình nghệ nhân Mua Sè Sính (73 tuổi) nổi tiếng khắp vùng với nghề chạm bạc lưu truyền qua 7 đời. Với đồng bào Mông ở Hà Giang, trang sức bạc giữ vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần: theo quan niệm, bạc là vật liệu thiêng có thể xua đuổi tà ma, gió độc, đồng thời là sợi dây gắn kết cội nguồn, tưởng nhớ tổ tiên.
Được cha truyền nghề từ năm 14 tuổi, đến nay nghệ nhân Mua Sè Sính đã có hơn 50 năm gắn bó với nghề chạm bạc. Nhiều năm qua, ông truyền dạy nghề cho con và cháu trai trong gia đình.
Để tạo ra một món trang sức bạc, người thợ phải dùng nhiều công cụ: bễ thổi, khuôn đúc, các loại dụng cụ cán, búa, kìm và bộ đục chạm hoa văn. Trước đây, nguyên liệu thường là những đồng bạc hoa xòe; nay loại bạc này rất hiếm nên gia đình ông chủ yếu dùng bạc thông thường. Chọn được bạc tinh khiết, không lẫn tạp chất là điều kiện tiên quyết để có sản phẩm đạt chất lượng.
Quy trình chế tác gồm rất nhiều công đoạn: nung bạc, đổ khuôn, tạo hình trên đe, rồi chạm khắc hoa văn, đánh bóng — để cho ra những sản phẩm có tính sáng tạo và thẩm mỹ cao.
Ngày nay, bên cạnh dụng cụ thủ công, các nghệ nhân còn được máy móc như máy cán, máy dập hỗ trợ, giúp tiết kiệm thời gian, công sức mà sản phẩm vẫn đẹp và chất lượng hơn.
Nghề chạm bạc đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ; người thợ còn phải kiên trì, cần cù rèn luyện rất nhiều năm mới đạt đến kỹ thuật tinh hoa của nghề bạc thôn Lao Xa.
Thời gian làm ra một món đồ tùy thuộc vào kích thước, độ khó và độ tinh xảo của hoa văn — vì thế giá cả cũng khác nhau. Những món nhỏ như nhẫn, vòng tay thường chỉ mất một buổi sáng; những món công phu như vòng cổ có thể mất vài ngày, thậm chí cả tháng mới hoàn thành.
Các món trang sức chạm bạc làm ra từ bàn tay tài hoa của nghệ nhân người Mông ở Lao Xa rất độc đáo, họa tiết sinh động, đặc sắc, hút mắt người nhìn.
Theo phong tục người Mông, trang sức bạc được dùng trong các dịp lễ, tết hoặc làm của hồi môn tặng con gái về nhà chồng — nhờ đó nghề chạm bạc ở Lao Xa được gìn giữ và phát huy đến ngày nay.
Nhiều năm qua, nghệ nhân Mua Sè Sính đã truyền dạy nghề cho con và cháu trong gia đình. Ông tâm sự mắt mình kém dần nên không còn làm được nhiều như trước, trong khi khách đặt hàng ngày một đông — không chỉ người trong vùng, vùng lân cận mà cả khách du lịch. May mắn là con cháu trong nhà đều theo nghiệp nên ông yên tâm.
Bài: Vũ Mừng – Sơn Tùng
Nguồn: Báo Dân tộc phát triển (Vietnamnet), 25/04/2024
Xem bài viết gốc trên Báo Dân tộc phát triển →
photographer : Nguyễn Sơn Tùng
Photographer | Art Photography
Culture • People • Mountain Life
