Bài: Khuê Việt Trương | Ảnh: Nguyễn Sơn Tùng — Bài viết đăng trên tạp chí.
“Lửa reo Bếp Tết” — bếp là một phần của mỗi gia đình, nơi lưu giữ những kỷ niệm êm đềm và gắn kết tình thân. Đó là ký ức của cô con gái khi đã trưởng thành, rời xa cha mẹ, rồi lại trở về cùng mẹ và các em bên bếp lửa nấu những món ăn sum họp. Bên bếp Tết, cả nhà tỉ tê chuyện ngày xưa, kể câu chuyện bây giờ, rồi rúc rích cười.
Bếp lửa hồng – trái tim mùa đông miền núi phía Bắc
Theo status Facebook của Nguyễn Sơn Tùng, ngày 07/12/2024.
Mùa đông miền núi phía Bắc không chỉ là cái lạnh của gió buốt và mưa phùn, mà còn là sự khắc nghiệt len lỏi vào từng ngôi nhà, từng bản làng. Những ngọn núi cao như chạm vào mây trời, quấn trong lớp sương dày đặc, ướt át. Nhưng giữa cái giá rét thấu xương ấy, vẫn có một nơi luôn ấm áp, luôn sáng rực như trái tim không bao giờ tắt – đó là bếp lửa hồng.
Trong những ngôi nhà sàn của người Tày, Nùng, hay nhà trình tường của người Dao, H’Mông, Lô Lô, bếp lửa là trung tâm của cả cuộc sống, là nơi mọi câu chuyện, mọi hơi ấm của tình thân hội tụ. Ánh lửa bập bùng soi sáng những khuôn mặt đỏ ửng vì hơi nóng, những ánh mắt lấp lánh hạnh phúc trong cái lạnh cắt da.
Ở góc bếp của người Dao, bà đang thổi lửa, bàn tay gầy guộc nhưng khéo léo xoay những que củi ướt sũng vì mưa phùn. Khói bếp bốc lên, cuộn vào mái nhà ám đen theo thời gian, hòa cùng tiếng cười khúc khích của lũ trẻ con đang tranh nhau sưởi ấm bàn tay nhỏ bé. Phía trên gác bếp, những tảng thịt lợn, thịt trâu hun khói, đen bóng như nhung, treo lủng lẳng – đó là của cải, là hương vị của cả mùa đông dài đằng đẵng.
Người H’Mông lại mang đến bếp lửa những sắc màu riêng. Trong những đêm đông lạnh buốt, thanh niên trai gái ngồi quanh bếp, tiếng khèn ngân lên đầy mê hoặc. Ánh lửa nhảy nhót trên bộ trang phục rực rỡ, trên đôi mắt lúng liếng của những thiếu nữ H’Mông.
Ở những ngôi nhà nhỏ của người Lô Lô, bếp lửa không chỉ là nơi sưởi ấm mà còn là linh hồn của văn hóa. Người mẹ ngồi bên bếp, đôi tay thoăn thoắt chuẩn bị món ăn cho cả nhà. Mỗi khi có khách đến chơi, người Lô Lô không quên mời ngồi sát bếp, cùng chia nhau ly rượu ngô nồng ấm.
Người Tày và Nùng cũng giữ riêng cho mình những nét ấm áp quanh bếp lửa. Trong căn nhà sàn rộng rãi, cả gia đình quây quần bên nồi thắng cố nghi ngút khói, hay thưởng thức xôi nếp thơm lừng từ những hạt gạo mới gặt. Tiếng đàn tính nhẹ nhàng vang lên bên bếp lửa, quyện cùng câu hát Then ngọt ngào.
Mỗi tộc người – Dao, H’Mông, Lô Lô, Tày, Nùng – đều có những câu chuyện riêng bên bếp lửa, nhưng tất cả đều chung một điều: bếp lửa là nơi giữ gìn truyền thống, là nơi hội tụ của yêu thương.
“Bếp lửa hồng – nơi hơi ấm chạm đến trái tim mùa đông.”
Ảnh: Nguyễn Sơn Tùng
