Mùng 28 tháng Giêng âm lịch hàng năm, xã Hải Yến, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn lại rộn ràng trong ngày hội văn hóa – thể thao dân tộc. Trong các ngày hội trên địa bàn huyện Cao Lộc, ngày hội xã Hải Yến luôn được coi là một trong những ngày hội lớn nhất — đã vượt ra khỏi tính chất địa phương, thu hút đông đảo nhân dân và du khách gần xa.
Điểm nhấn của lễ hội là múa sư tử mèo — còn gọi là “ky lằn” — nét văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc Tày và Nùng. Năm 2017, nghệ thuật múa sư tử mèo của người Tày, Nùng ở Lạng Sơn đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.
I. Sự tích Sư Tử Mèo
Chuyện kể rằng ngày xưa, có một người dân làng đi đánh cá ở suối. Khi vớt lưới lên thì thấy một con vật có hình thù kỳ lạ — thân và đuôi giống con cá nhưng trên đầu lại mọc ba cái sừng. Vớt lên khỏi mặt nước là nó chết. Dân làng cho rằng đó là con vật linh thiêng.
Sau này người dân tạo ra con vật có hình thù giống con vật kỳ lạ đó và tin rằng đó là vật linh thiêng bảo vệ dân làng. Từ đó mà có con Sư Tử Mèo như ngày nay. Đầu sư tử mèo kết hợp hài hòa từ hình dáng của ba con vật: sư tử, hổ và mèo.
II. Thượng võ trên sân hội
Hằng năm người dân tộc Nùng thường múa Sư Tử Mèo vào các dịp đầu năm mới. Múa sư tử thực chất là múa võ — người múa phải thực hiện các bài quyền, các điệu múa được biến thể từ các điệu võ cổ truyền dân tộc. Kết hợp cùng điệu múa là các màn múa võ: đao kiếm, đinh ba, gậy đôi và tẳng giảo — loại binh khí đặc trưng của người Nùng.
Các đội múa sư tử từ các thôn — như thôn Tồng Riền — tranh tài với các động tác truyền thống: xuống tấn, đi đường, múa chào, kính bái miếu và gian thờ.
III. Nghi lễ linh thiêng
Vì sư tử mèo là con vật linh thiêng được người dân rất tôn kính, mỗi lần làm lễ múa, màn múa thường bắt buộc bắt đầu từ bờ suối với nghi lễ mời chào linh hồn con vật, tiếp đến là múa ở thổ công và Thành Hoàng làng — cũng là hình thức mời chào, cầu an cho dân bản.
Một trong những khoảnh khắc xúc động nhất là khi người dân buộc dây đỏ “ka hoòng” vào miệng sư tử mèo — để “trả công” cho linh vật và chúc mừng năm mới.
IV. Ngày hội của bản làng
Đối với ngày mùng một, mùng hai Tết, sau khi múa hành lễ ở bờ suối và thổ công, đoàn múa đến thăm các gia đình trong bản — múa Sư Tử Mèo vào nhà nhằm xua đuổi tà ma, cầu năm mới vạn sự bình an. Với lễ hội Lồng Tồng, điệu múa nhằm cầu mùa màng, mưa thuận gió hòa.
V. Sức sống mãnh liệt
Cho đến nay, hình thức múa Sư Tử trong các ngày lễ Tết và ngày hội Lồng Tồng vẫn được lưu truyền phổ biến trong cộng đồng dân tộc Nùng Phàn Slình. Lễ hội mang đậm nét văn hóa độc đáo, đặc sắc của người Nùng Lạng Sơn.
Đằng sau những màn trình diễn là sự truyền dạy lặng thầm: các nghệ nhân làm đầu sư tử bằng tay, các bậc cao niên mở lớp dạy cho thế hệ trẻ từng bước múa, nhịp trống và nghi lễ. Chính những con người ấy giữ cho ngọn lửa truyền thống không bao giờ tắt.
Bức ảnh múa sư tử mèo tại lễ hội Hải Yến của tác giả đã được chọn treo triển lãm tại Liên hoan ảnh nghệ thuật khu vực miền núi phía Bắc lần thứ 19 năm 2019, với chủ đề “Nét đẹp Du lịch khu vực miền núi phía Bắc”.
Đến năm 2026, điệu múa ky lằn vẫn tung hoành trên sân hội — những chiếc đầu sư tử mèo rực rỡ sắc màu, những bước múa điêu luyện của thế hệ trẻ — minh chứng cho sức sống mãnh liệt của di sản.
“Ky lằn không chỉ múa bằng chân tay. Ky lằn múa bằng cả niềm tin của một bản làng.”
Keeping the Fire: The Cat-Lion Dance of Hải Yến
Every spring, Tày and Nùng communities in Lạng Sơn revive a long-standing ritual of drumming, martial arts and communal faith. At its heart is the cat-lion—a sacred figure believed to chase away misfortune and bring prosperity.
In Hải Yến commune, Cao Lộc district, Lạng Sơn province, the 28th day of the first lunar month is more than a festival date. It is the day the community tells its own story. The highlight is the cat-lion dance—known locally as múa sư tử mèo or ky lằn—a distinctive cultural tradition of the Tày and Nùng people. In 2017, the art form was recognised as a National Intangible Cultural Heritage by Vietnam’s Ministry of Culture, Sports and Tourism.
The cat-lion is not an ordinary performance prop. Its head combines the features of a lion, a tiger and a cat. The fiercer the face, the stronger its power to ward off evil. Local people welcome the creature into their homes and villages with hopes for good luck, health, prosperity and a safe new year. For them, the dance is both entertainment and ritual.
At the Hải Yến festival, teams from different villages—including Tồng Riền—compete with traditional movements: lowering into stance, walking, greeting, and paying respects at shrines and altars. The dance is combined with martial arts displays using swords, tridents, double sticks and the tẳng giảo, a weapon of the Nùng people, expressing the community’s martial spirit. One of the most moving moments comes when villagers tie small red strings, called ka hoòng, to the cat-lion’s mouth—a gesture of thanks to the performers and a wish for the new year.
For a visitor, the festival is immersive. Drums echo across the hills. Performers in traditional dress move through crowds. Children watch wide-eyed as the cat-lion lurches, bows and leaps. But behind the spectacle lies a fragile chain of transmission. Artisans make the heads by hand, shaping and painting each one. Elder practitioners open classes in their villages, teaching young people the steps, the rhythms and the rituals. Their work is quiet, but it is what keeps the tradition alive.
After the festival ends, the drums fade and the cat-lion heads are packed away. Yet the tradition does not disappear. It remains in the hands of the makers, the teachers and the young performers who will carry it into the next spring. In Hải Yến, heritage is not a museum piece. It is a living practice—renewed every year, in the sound of drums and the colour of red strings.
Culture • People • Mountain Life
