Tháng 2 năm 2023, tôi lên Quản Bạ. Chuyến đi ấy không phải là một chuyến đi bất chợt — nó đã được ấp ủ suốt bốn năm, từ ngày tôi biết đến một nhánh Dao đỏ sinh sống giữa cao nguyên đá, mà duyên chưa cho gặp. Bốn năm chờ một cuộc hẹn với sắc đỏ. Và rồi, như tôi đã viết trong ngày đầu tiên đặt chân tới bản: thật may mắn, và có duyên mới được gặp.

Quản Bạ là huyện miền núi của tỉnh Hà Giang, nằm trọn trong vùng Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn. Nơi đây quy tụ nhiều cộng đồng dân tộc cùng sinh sống, trong đó người Dao chiếm số lượng đông đảo nhất. Nhánh Dao đỏ ở Quản Bạ mang một bản sắc rất riêng — đậm, rực và kiêu hãnh — góp phần làm nên linh hồn của miền đá xám. Các chị em đón tôi trong những bộ trang phục lễ hội đẹp nhất, trước thềm một ngôi nhà trình tường cổ kính, mái ngói âm dương trầm mặc như chính thời gian nơi này.

Người Dao đỏ sinh sống quần tụ thành bản, đời sống cộng đồng khép kín và bền chặt. Họ nói tiếng Dao, giữ tiếng nói của mình như giữ một báu vật, truyền lại cho con cháu qua từng câu chuyện, từng bài hát, từng nếp nhà. Khi dựng vợ gả chồng, bà con cũng thường chọn thông gia trong cộng đồng — để tiếng nói và phong tục không phai đi theo năm tháng.

Đời sống thường ngày của bà con là nương rẫy trồng lúa, trồng ngô, là chăn nuôi, dệt vải, thêu thùa, trồng cây thuốc, cây bông, làm nông cụ và se hương. Đến phiên chợ Tráng Kìm, người Dao đỏ từ các bản lại gùi nông sản trên lưng, có khi dắt theo cả vật nuôi, xuống chợ để bán mua và giao lưu với các dân tộc anh em quanh vùng. Giữa núi non trùng điệp, họ sống chậm, chân chất và hài lòng với cuộc sống giản đơn của mình — một nhịp sống khiến người lữ khách như tôi cứ muốn ở lại lâu hơn.

Nếu phải chọn một dấu hiệu để nhận ra người Dao đỏ Quản Bạ giữa đám đông chợ phiên, hãy nhìn phía sau lưng của các bà, các chị: chiếc khăn lụa tua rua màu hồng buông dài — một nét độc đáo riêng của nhánh Dao này. Phía trước là những nẹp áo, gấu quần, hai bên ống tay thêu hoa văn cây cỏ, hoa lá tỉ mỉ; quanh eo là những dây hạt cườm nhiều màu; trên đầu là chiếc mấn tròn màu đen cài cùng khăn thổ cẩm với hai đuôi khăn chĩa thẳng lên cao, như một tuyên ngôn lặng lẽ về bản sắc.

Người Dao đỏ chuộng trang sức bạc. Trong những dịp quan trọng, các chị em đeo rất nhiều bạc — vòng cổ, xâu chuỗi, những mặt bạc chạm khắc lấp lánh trên ngực áo. Đằng sau vẻ lộng lẫy ấy là đôi bàn tay của những người mẹ, người bà: từ tấm bé, các bé gái đã được truyền dạy kỹ thuật dệt vải, thêu thùa, để rồi người phụ nữ Dao đỏ nào cũng tự may được cho mình và gia đình những bộ trang phục đẹp nhất. Trang phục với họ không chỉ là quần áo — đó là gia phả dệt bằng chỉ màu, là niềm tự hào mang trên người.

Điều khiến tôi nhớ nhất ở chuyến đi ấy không chỉ là sắc màu, mà là cách các chị em chăm chút cho nhau. Trước ống kính, họ tự nhiên chỉnh lại cho nhau từng chiếc vòng bạc, từng nếp khăn, từng đuôi tua — cười nói rộn ràng như thể đây là ngày hội của riêng họ. Người Dao đỏ có nhiều lễ hội đặc sắc — lễ cấp sắc, lễ nhảy lửa, lễ ma khô… — nhưng có lẽ “ngày hội” đẹp nhất lại chính là những phút giây đời thường như thế này: khi cả bản xúm lại quanh một em bé, khi tiếng cười vang lên giữa sân nhà trình tường.

Bốn năm ấp ủ, một cuộc gặp gỡ. Rồi người lữ khách cũng phải xuống núi, nhưng những nụ cười thì ở lại — trong ký ức, trong từng khuôn hình, và như phần sau của câu chuyện này, trên cả những chuyến bay đi khắp muôn nơi.

Câu chuyện của bộ ảnh chưa dừng lại ở bản làng. Ngày 01/05/2023, tạp chí Heritage — ấn phẩm trên máy bay của Vietnam Airlines — phát hành số 250 với bài viết “Người Dao Đỏ Ở Cao Nguyên Đá”, đưa hình ảnh các chị em Dao đỏ Quản Bạ lên các chuyến bay của hãng, đến với hành khách trên khắp các chặng bay trong nước và quốc tế. Từ một bản nhỏ giữa cao nguyên đá, sắc đỏ ấy đã bay đi muôn nơi — nằm yên trong khoang máy bay, mở ra trước mắt bạn bè năm châu một Việt Nam đa sắc, đậm đà bản sắc.

Với người cầm máy, không niềm vui nào lớn hơn khi những khuôn hình của mình được đi xa như thế. Bốn năm ấp ủ một cuộc gặp, để rồi cuộc gặp ấy lại tiếp tục hành trình của nó — từ Quản Bạ, Hà Giang, vượt qua những tầng mây.

In February 2023, I travelled up to Quan Ba. It was no sudden journey — it had been nurtured for four years, ever since I first learned of a Red Dao community living on the karst plateau, whom fate had not yet allowed me to meet. Four years of waiting for a rendezvous with the colour red. And then, as I wrote on my first morning in the village: how lucky, and how blessed, to finally meet them.

Quan Ba is a mountainous district of Ha Giang province, lying within the Dong Van Karst Plateau Global Geopark. Many ethnic communities live here side by side, and the Dao are the most numerous among them. The Red Dao branch of Quan Ba carries an identity all its own — deep, vivid and proud — lending soul to the grey stone highlands. The women welcomed me in their finest festival dress, on the steps of an old rammed-earth house beneath yin-yang roof tiles, timeless as the land itself.

The Red Dao live gathered in villages, their community life close-knit and enduring. They speak the Dao language and guard it like a treasure, passing it to their children through stories, songs and the very beams of their houses. Weddings, too, are usually arranged within the community — so that the language and the customs never fade with the years.

Everyday life is the terraced fields of rice and maize, livestock, weaving, embroidery, medicinal plants and cotton, farm tools and hand-rolled incense. On market days at Trang Kim, the Red Dao come down from the villages with produce on their backs — sometimes leading an animal along — to trade and to meet the neighbouring peoples. Among the layered mountains, they live slowly and simply, content with their gentle way of life — a rhythm that makes a traveller like me want to stay a little longer.

If you need one sign to recognise a Red Dao woman of Quan Ba in a crowded market, look behind her: a pink silk scarf with long tassels flowing down her back — the signature of this Dao branch. In front, the chest panels, cuffs and trouser hems are embroidered with motifs of plants and flowers; coloured bead strings circle the waist; and on her head, a round black turban is pinned with a brocade scarf whose two tails point straight up — a quiet declaration of identity.

The Red Dao cherish silver. On important occasions the women wear a great deal of it — necklaces, chains and engraved silver pendants gleaming across their chests. Behind that splendour are the hands of mothers and grandmothers: from childhood, girls are taught to weave and embroider, so that every Red Dao woman can sew the finest garments for herself and her family. For them, clothing is never merely clothing — it is a family tree woven in coloured thread, a pride worn on the body.

What I remember most from that journey is not only the colour, but the way the women cared for one another. Before the camera, they naturally adjusted each other’s silver necklaces, scarves and tassels, laughing together as if the day were their own festival. The Red Dao keep many remarkable celebrations — the Cap Sac coming-of-age ritual, the fire-dancing festival, the Ma Kho rite — yet perhaps the most beautiful “festival” is an ordinary moment like this: a whole village gathered around one baby, laughter ringing across the yard of a rammed-earth house.

Four years of longing, a single meeting. Then the traveller must descend the mountain — but the smiles remain: in memory, in every frame, and, as the last part of this story tells, aboard flights bound for the whole world.

The story of this photo set did not end in the village. On 1 May 2023, Heritage — the inflight magazine of Vietnam Airlines — released its Issue No. 250 featuring “The Red Dao on the Karst Plateau”, carrying the images of Quan Ba’s Red Dao women onto the airline’s flights, to passengers on domestic and international routes alike. From one small village on the stone plateau, that red flew out into the world — resting in aircraft cabins, opening before the eyes of friends on five continents a Vietnam of many colours and deep identity.

For the one behind the camera, there is no greater joy than seeing his frames travel so far. Four years spent longing for a meeting — and then the meeting itself continued its own journey: from Quan Ba, Ha Giang, up beyond the clouds.