Bản Lao Xa nằm trên sườn núi đá cao của xã Sủng Là, cách trung tâm xã chừng 5 km, với 103 hộ người Mông sinh sống. Nơi đây được coi là cái nôi của nghề chạm bạc truyền thống của người Mông trên Cao nguyên đá Đồng Văn. Từ lâu, mỗi khi muốn đặt một món trang sức bạc ưng ý, người dân trong vùng — không riêng gì người Mông — đều tìm đường lên Lao Xa.

Địa chỉ nổi tiếng nhất bản là gia đình nghệ nhân Mua Sè Sính, năm nay đã ngoài bảy mươi. Ông thừa hưởng nghề của gia đình từ nhỏ, gắn bó với đe và lửa hơn năm mươi năm, nay truyền dạy tinh hoa nghề cho con cháu. Bảy đời của một gia đình giữ một nghề — trong căn xưởng nhỏ giữa sườn đá, thời gian như đi chậm lại theo nhịp búa.

Ở những ngôi nhà vùng cao, gian bếp là nơi ấm nhất. Cái lạnh cắt da cắt thịt nên bếp lửa là chỗ quây quần của cả nhà — phía trên chảo than là những xâu thịt hun khói treo trên sào tre, dành dụm qua mùa đông dài. Ngọn lửa giữ ấm gian nhà, cũng là ngọn lửa giữ nghề không tắt qua bảy đời người.

Chế tác một món trang sức bạc phải qua rất nhiều công đoạn: khò nung chảy bạc, đổ khuôn, chế tác hình dạng trên đe, chạm khắc hoa văn, rồi đánh bóng. Bộ dụng cụ của người thợ gồm bễ thổi, khuôn đúc, đe, các loại búa, kìm và bộ đục chạm hoa văn truyền thống.

Trước kia mọi công đoạn đều thủ công; ngày nay máy cán đã đỡ cho người thợ một phần sức. Nhưng cái khéo, cái tỉ mỉ và kiên trì thì máy không thay được — phải phấn đấu nhiều năm mới đạt đến tinh hoa của nghề bạc Lao Xa.

Đồ trang sức bạc của ông Sính nổi tiếng bởi nét chạm khắc độc đáo, tinh xảo. Người dân khắp vùng tin tưởng đặt hàng; nhiều du khách trong và ngoài nước tìm đến mua nhẫn, lắc tay, lắc chân, vòng cổ. Trên mặt bạc sáng, hoa văn truyền thống của người Mông nở ra từ những nhát đục nhỏ — chậm, đều và chắc tay.

Với người Mông, trang sức bạc không chỉ để làm đẹp hay thể hiện sự sung túc trong dịp lễ, Tết. Bạc còn là vật bảo vệ sức khỏe, mang lại hạnh phúc, và là của hồi môn cha mẹ tặng con gái khi về nhà chồng. Một chiếc vòng rời xưởng Lao Xa là mang theo cả lời chúc của người ở lại.

Bộ ảnh được chụp tại xưởng của gia đình nghệ nhân Mua Sè Sính ở bản Lao Xa năm 2024, và đã in trong bài báo “Nghề chạm bạc của người Mông ở Lao Xa” — chùm ảnh “Gia đình 7 đời làm nghề chạm bạc trên cao nguyên đá” của Vũ Mừng – Sơn Tùng trên báo Dân tộc phát triển (25/04/2024).