Tạp chí Văn nghệ Xứ Lạng
I. Chiếc khăn đội hai lần trong đời
Tầm phjả là chiếc khăn mà người phụ nữ dân tộc Dao chỉ được đội hai lần trong đời: một lần vào ngày cưới, và một lần nữa khi đã lớn tuổi, trong nghi thức “kết tơ hồng” của đại lễ cấp sắc từ bảy đèn trở lên. Trên chiếc khăn ấy gắn những hoa văn thêu tay rực rỡ, những chuỗi hạt kết thành vòng tròn, và ở giữa là một ngôi sao to bằng bạc trắng.
Tôi gặp sắc màu tầm phjả lần đầu trong những chuyến đi vùng cao Lạng Sơn. Trang phục của họ đã đẹp sẳn rồi — tôi chỉ là người bắt lại khoảnh khắc và “ghi” lại mà thôi.
Tầm phjả là chiếc khăn mà người phụ nữ dân tộc Dao chỉ được đội hai lần trong đời, một lần là vào ngày cưới và một lần nữa, vào khi đã lớn tuổi, trong nghi thức “kết tơ hồng” của đại lễ cấp sắc (từ bảy đèn trở lên) của đức phu quân.— Hoàng Hương, Hội VHNT tỉnh Lạng Sơn
II. Ngày cưới
Ngày cưới là lần đầu tiên người con gái Dao được đội tầm phjả. Từ sớm tinh mơ, bàn tay người thân đã tỉ mỉ chỉnh từng nếp khăn, từng chuỗi hạt. Tháng 12 năm 2020, tôi được mời dự đám cưới người Dao Lù Gang ở thôn Khuối Phiêng, xã Mẫu Sơn — đi bộ 12 cây số đường rừng từ 11 giờ đêm để kịp giờ lành rạng sáng.
III. Đêm hội cấp sắc
Lần thứ hai đội tầm phjả là khi người phụ nữ đã lớn tuổi, trong đại lễ cấp sắc — nghi lễ thiêng liêng nhất của người Dao. Đêm xuống, ánh đèn dầu hắt lên những tà áo thêu, tiếng trống, tiếng kèn quyện vào hơi đêm vùng cao. Tôi thức trắng đêm cùng bản làng, chỉ để không bỏ lỡ khoảnh khắc chiếc khăn đỏ được đội lên lần nữa.
IV. Từng đường kim, mũi chỉ
Để làm nên một chiếc tầm phjả, bàn tay người phụ nữ Dao phải thêu từng hoa văn, kết từng chuỗi hạt, đính từng đồng bạc. Ở giữa khăn là ngôi sao bằng bạc trắng — biểu tượng của niềm tin và sự che chở. Mỗi lớp hoa văn ký ảo, mỗi sắc màu rực rỡ đều làm mê đắm lòng người.
V. Chân dung
Bộ ảnh “Sắc màu Tầm Phjả” của tôi đã được Tạp chí Văn nghệ Xứ Lạng — cơ quan của Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Lạng Sơn — chọn đăng trong số 339 tháng 01/2022, với bài phỏng vấn về hành trình đi tìm sắc màu dân tộc Dao của tôi.
“Trang phục của họ đã đẹp sẳn rồi, tôi chỉ là người bắt lại khoảnh khắc và ‘ghi’ lại mà thôi.”— Nguyễn Sơn Tùng, trả lời phỏng vấn Tạp chí Văn nghệ Xứ Lạng
Trên trang tạp chí
Bài phỏng vấn do BTV Hoàng Hương (Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Lạng Sơn) thực hiện, đăng trên Tạp chí Văn nghệ Xứ Lạng, số 339 tháng 01/2022.
