Một mùa xuân lại đang về, mọi người lại bắt đầu xôn xao sắm Tết, nỗi nhớ Tết quê nhà luôn cháy bỏng, da diết trong lòng bao người xa quê.. ai cũng có gia đình và có một quê hương để mà thương mà nhớ. Nơi ấy là nơi ta cất tiếng khóc chào đời với biết bao nhiêu kỉ niệm tuổi thơ và chất chứa bao những buồn vui cho đến lúc trưởng thành. Hai tiếng quê hương luôn là nỗi ám ảnh của chúng ta khi đi xa với hình ảnh cha mẹ già tựa cửa ngóng trông, cùng bạn bè thuở hàn vi chia sẻ những ngọt bùi. Có những lúc ta hàn huyên trong quán nhậu linh đình ta lại chợt chùng lòng nhớ bát canh tập tàng xưa mẹ nấu với mùi hương dân dã bên bếp lửa nồng… Một mùa xuân lại đang về..
Tết với tôi không phải là mâm cao cỗ đầy. Tết là bếp lửa — ngọn lửa mà mẹ nhóm từ sáng sớm ba mươi, khói bay lên hòa vào sương sớm, mùi bánh chưng thơm nức cả xóm.
Năm nào tôi cũng về. Không phải vì nghĩa vụ, mà vì nhớ — nhớ cái ấm của bếp lửa, nhớ bàn tay mẹ, nhớ tiếng cười của cả nhà quây quần.
I. Bếp lửa ba mươi
The Fire on New Year’s Eve
Bếp lửa ngày Tết khác bếp lửa ngày thường. Nó được nhóm bằng củi tốt nhất, cháy đều nhất, như thể cả nhà đang gửi vào đó những ước mong cho năm mới — ấm no, sum vầy, bình an.
Lửa reo…… như tiếng cười…
Nồi bánh chưng…… sôi sùng sục…Khói bếp…… bay lên trời xanh…
Mẹ ngồi bên bếp…… tóc đã bạc nhiều…
Không chỉ trong một mái nhà. Trong những ngôi nhà sàn của người Tày, Nùng, hay nhà trình tường của người Dao, H’Mông, Lô Lô, bếp lửa là trung tâm của cả cuộc sống — là nơi mọi câu chuyện, mọi hơi ấm của tình thân hội tụ.
Ánh lửa bập bùng…… soi sáng những khuôn mặt đỏ ửng…
Nồi nước sôi…… khói bốc lên nghi ngút…Bàn tay khéo léo…… xoay những que củi ướt…Tia lửa bay…… như sao trong đêm đông…
Ngô vàng đầy sân…… của cải của mùa đông…
Nắng xiên qua mái…… rơi trên những bắp ngô…Ngô treo đầy gác bếp…… dành cho những ngày dài…
Những tảng thịt hun khói…… đen bóng như nhung…
Những bông lúa mới…… trao tay nhau ngày giáp Tết…Hạt lúa, hạt ngô…… là mồ hôi của cả một năm…
Mùi thơm của khói…… quyện cùng vị thời gian…Lửa liếm lên chảo…… thơm nức cả gian bếp…Nồi to, lửa lớn…… cho cả nhà đông người…
Một mình bên bếp…… mà lửa vẫn hồng…
Bà ngồi bên bếp…… cháu ngồi bên bà…Bàn tay gầy guộc…… mà giữ lửa cả một đời…
Mẹ bế con…… bên nồi cơm đang sôi…
Một mình, một bếp…… khói bay lên mái nhà…Góc bếp nhỏ…… mà ấm cả gian nhà…Khói bếp bốc lên…… hòa vào sương sớm…
Tuổi trẻ…… ngồi bên bếp lửa của mẹ…
Hơi nóng phả vào má…… đỏ ửng vì lửa bếp…Ấm nước reo…… mèo nằm sưởi bên bếp…
Xôi nếp thơm lừng…… từ những hạt gạo mới…
Hai mẹ con…… cùng đồ nồi xôi Tết…Gà đồ trên bếp…… khói thơm cả nhà…
Củi khô xếp đầy…… lửa cháy đượm…
Hai vệt nắng…… rơi xuống gian bếp tối…Cửa sổ nhỏ…… và bếp lửa không bao giờ tắt…
Đêm xuống…… lửa vẫn cháy trong bếp…Lũ trẻ quây quần…… quanh đống lửa lớn…
II. Tết đoàn viên
A Reunion Tết
Đoàn viên — hai chữ giản đơn mà thiêng liêng. Cả năm mỗi người một phương, chỉ có Tết mới gom được đầy đủ. Mâm cơm tất niên không cần sang, chỉ cần đủ mặt — thế là Tết.
Mỗi tộc người — Dao, H’Mông, Lô Lô, Tày, Nùng — đều có những câu chuyện riêng bên bếp lửa, nhưng tất cả đều chung một điều: bếp lửa là nơi giữ gìn truyền thống, là nơi hội tụ của yêu thương.
Cả nhà…… trước hiên nhà đất trình tường…
Năm người phụ nữ…… và một em bé bên bếp…Cả nhà bên nhau…… khói bếp thơm nồng…Thổi lửa…… cho bếp hồng lên nào…
Đông đủ cả nhà…… bên mẹt ngô ngày Tết…
Mâm cơm…… đầy ắp yêu thương…Ngồi quay lưng…… mà lòng hướng về nhau…
Mâm cỗ dài…… cho ngày đoàn viên…
Tiếng cười…… vang khắp nhà…Ba chị em…… bên mâm cơm đầm ấm…Gắp cho nhau…… miếng ngon nhất…
Bọn trẻ ăn cơm…… ngay bên bếp lửa…Đọc sách bên bếp…… chữ cũng ấm theo…
Bốn thế hệ…… trong một gian bếp…
Các cụ ngồi lại…… chuyện xưa bên mâm cơm…Em bé nằm nôi hộp…… cả nhà ăn cơm quanh em…
Nắng qua vách…… ấm như bếp lửa…
Tiếng khèn ngân lên…… giữa đêm đông…Vòng tròn bên bếp…… không ai ở ngoài…Khách đến nhà…… mời ngồi sát bếp…
Hai chị em…… váy hoa bên bếp lửa…Có cả chú chó…… là một thành viên trong nhà…
Chuyện kể bên bếp…… từ đời này sang đời khác…
Ngày hội…… áo đẹp nhất dành cho Tết…Khói thuốc, khói bếp…… và những câu chuyện dài…
Trên gác bếp…… là của để dành…
Khăn đỏ trên đầu…… lửa hồng trên má…Mẹ và chị…… cùng nhau lo bữa Tết…
Chung tay…… lo cho bếp lửa ngày Tết…
Vợ chồng con cái…… bên bếp nhà mình…Đường kim, mũi chỉ…… cũng bên bếp lửa…
Hai bà cụ…… và mẹt thịt ngày giáp Tết…Một người thổi sáo…… cả nhà lắng nghe…
Anh em ngồi lại…… bên bếp nhà sàn…Mẹ và hai con gái…… bên bếp lửa xanh khói…
Canh nồi cho mẹ…… việc của con ngày Tết…
Cả nhà vào bàn…… bữa cơm đoàn viên…Thịt nướng thơm…… con mang khoe cả nhà…
III. Lửa còn, nhà còn
Where There’s Fire, There’s Home
Tôi chụp những bức ảnh này không phải để khoe Tết nhà mình to thế nào. Tôi chụp để nhớ — nhớ rằng dù đi đâu, làm gì, vẫn có một bếp lửa đang chờ mình về.
Tôi không chụp ảnh để làm đẹp. Tôi chụp để lưu giữ những điều có thể sẽ biến mất. — Nguyễn Sơn Tùng
Đêm giao thừa…… lửa vẫn cháy…Tết đoàn viên…… mong năm nào cũng thế…
Ngoài trời, gió vẫn gào rít, mưa phùn vẫn quất vào vách nhà — nhưng bên trong, bếp lửa như một thế giới khác: thế giới của hơi ấm, của tình thân, của những ký ức sâu đậm không bao giờ phai.
Gian nhà rộng…… bếp lửa là trung tâm…
Chú chó ngủ say…… chẳng lo mùa đông…May áo mới…… cho Tết này…
Khói lên…… câu chuyện còn dài…
Cha và các con…… bên bếp lửa…Mẹ ngồi ngắm…… các con bên lửa hồng…
Điếu cày bên bếp…… thú vui của các cụ…
Hai vợ chồng…… cùng nấu bữa chiều…Lửa reo vui…… trong gian bếp quê…
Một đời bên bếp…… giữ lửa cho con cháu…
Ba cụ ông…… sưởi tay bên lửa…Địu con trên lưng…… tay vẫn nhóm bếp…
Lửa còn, nhà còn. Người còn, Tết còn. Đó là điều giản dị nhất mà mỗi mùa xuân dạy tôi.