Người Nùng Phàn Slình ở Lạng Sơn — bản sắc một cộng đồng qua trang phục, lễ hội và nếp sống, trong ống kính Nguyễn Sơn Tùng.

Published On: Tháng 10 13, 2026
The Nùng Phàn Slình of Lạng Sơn
C A O   L Ộ C   ·   L Ộ C   B Ì N H   ·   L Ạ N G   S Ơ N
“In indigo, they wear the soul of the mountains.”
“Trong sắc chàm, họ khoác lên mình hồn núi.”

Người Nùng chiếm 42,9% dân số Lạng Sơn — đông nhất trong các dân tộc của tỉnh. Con số ấy tôi đọc được đã lâu, nhưng phải đến khi lang thang qua những bản Nùng ở Cao Lộc, Lộc Bình, tôi mới hiểu con số khô khan ấy hóa thành hình hài sống động ra sao: là sắc áo chàm đen nhuộm kín triền đồi ngày hội, là tiếng trống sư tử mèo rộn rã mỗi độ xuân về.

Người Nùng ở Lạng Sơn có ba nhóm chính: Nùng Cháo, Nùng Inh và Nùng Phàn Slình — mỗi nhóm một cách trang trí trang phục riêng. Với tôi, nhóm Phàn Slình là nhóm rực rỡ nhất. Ở xã Hòa Cư, huyện Cao Lộc — nơi tập trung đông người Nùng Phàn Slình Cúm Cọt — người phụ nữ mặc áo 5 thân màu chàm, bên trong là áo kẻ xanh hoặc kẻ đỏ; cổ áo đính tua chỉ màu xanh lộ ra ngoài, thành điểm nhấn trên nền chàm. Những họa tiết thổ cẩm — hoa lá, mặt trời — đều do bàn tay người phụ nữ thêu, nhiều màu chỉ, thêu riêng từng màu. Đen của đất, xanh của rừng — tất cả gói gọn trong một bộ trang phục.

I. Đời sống — Nếp nhà, bếp lửa

Home and Hearth

Đi sâu vào đời sống người Nùng Phàn Slình, tôi bị hút hồn bởi những chi tiết tưởng nhỏ mà chứa cả một nếp sống. Gian thờ giữa nhà — nơi trang trọng nhất — ngày Tết được thay giấy đỏ mới: ba bát hương, sau là những dòng chữ Nho chép tay trên giấy đỏ, hai bên hoành phi câu đối. Nhà nghiên cứu Lý Viết Trường từng viết: màu đỏ trong quan niệm của người Nùng Phàn Slình ngoài biểu tượng may mắn, bình yên còn tượng trưng cho khí dương, ánh nắng mặt trời. Nén nhang thơm thắp lên, khói quyện với sắc đỏ — ấm cúng đến nao lòng.

Nếp nhà trình tường ở Cao Lộc — tường đất dày, mái ngói âm dương — là nơi cả nhà quây quần bên bếp lửa. Theo truyền thống của người Nùng, việc làm nhà cửa là dịp tương trợ nhau trong làng bản — dựng một ngôi nhà là dựng cả tình làng nghĩa xóm. Vệt nắng xuyên qua mái bếp, chiếu lên nồi cơm đang sôi, lên gương mặt người mẹ, đứa con. Hạnh phúc của người vùng cao đôi khi chỉ giản dị thế thôi.

Thắp nhang trên bàn thờ


Nén nhang thơm — sợi dây vô hình nối người sống với tổ tiên.
Bàn thờ chữ Phúc


Chữ Phúc đỏ thắm giữa gian thờ — phúc thần phù hộ cho nếp nhà bình an.
Người đàn ông trước bàn thờ


Ngước nhìn bàn thờ — lòng thành kính chẳng cần lời.
Bàn thờ ngày Tết


Khói nhang quyện với sắc đỏ câu đối — ấm cúng gian thờ tổ tiên.
Bếp lửa gia đình


Vệt nắng xuyên mái bếp — lửa, khói và hơi ấm nuôi lớn bao thế hệ.
Nấu cơm bên bếp


Bữa cơm chiều bên bếp lửa — chú mèo nhỏ cũng quây quần như một thành viên.
Bếp lửa chiều


Vệt nắng xuyên mái bếp rọi xuống bếp lửa hồng — bữa cơm chiều và giấc ngủ yên của chú chó nhỏ.
Trẻ em đọc sách bên bếp


Trang sách bên bếp lửa — ánh sáng tri thức sưởi ấm đêm đông rẻo cao.
Nhà trình tường


Nếp nhà trình tường nép mình dưới tán cây — cờ đỏ tung bay trong nắng.
Làng đá Thạch Khuyên


Làng đá Thạch Khuyên, xã Xuất Lễ, huyện Cao Lộc — nhà trình tường mái ngói nép mình bên sườn đồi, đá xếp thành hàng, thành lối ôm lấy từng nếp nhà, mảnh vườn.

II. Sinh hoạt — Tình thân, xóm giềng

Kinship and Neighbours
Hai cô gái trước nhà đất


Chuyện trò trước hiên nhà trình tường — cờ đỏ phấp phới đầu hồi.
Mẹ và hai con gái


Ba dáng hình trong một khung hình — nếp nhà, nếp áo truyền từ mẹ sang con.
Mẹ hôn con


Nụ hôn của mẹ — ngọt ngào hơn mọi mật ong rừng.
Mẹ bế con nhỏ


Mẹ hôn con — khoảnh khắc bình yên nhất của đời người.
Mẹ hôn má con


Thương con — cái hôn vội giữa ngày hội đông vui.
Tập thể ngày hội


“Ai lên xứ Lạng cùng anh…” — câu hát thành câu hẹn của bao người.

III. Lao động — Một nắng hai sương

A Life of Labour
Người nông dân và chú chó


Vác cuốc ra vườn giữa mùa hoa trắng — người bạn bốn chân đùa giỡn bên chủ, đời sống vùng cao bình yên đến thế.
Sân phơi ngày mùa


Sân phơi đầy ắp trước hiên nhà — mùa màng bội thu, lòng người no ấm.
Ruộng bậc thang mùa gặt


Ruộng vàng óng, khói lam bay — bức tranh quê thanh bình đến nao lòng.

IV. Lễ hội — Sư tử mèo và ngày hội

The Lion Dance Festival

Và không thể không nhắc đến múa sư tử mèo — “kỳ lằn” trong tiếng Nùng, tức kỳ lân. Tôi đã nhiều lần tham dự lễ hội múa sư tử mèo ngày Tết ở Lạng Sơn. Tục múa sư tử ban đầu chỉ có ở người Nùng (gồm Nùng Phàn Slình và Nùng Cháo). Sau này, người Tày và Nùng sống xen lẫn với nhau, trải qua quá trình giao lưu văn hóa và nghi thức này được tiếp thu. Người Nùng quan niệm: mùa xuân ở đâu có sư tử là ở đó có bình an — và sư tử đi mọi nhà, không hề phân biệt nhà đó giàu hay nghèo, cao sang hay quyền quý.

Năm 2017, múa sư tử của người Tày, Nùng ở Lạng Sơn được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ở xã Hải Yến, điệu múa đã được đưa vào hoạt động ngoại khóa của trường trung học cơ sở — những cô cậu học trò mười lăm, mười sáu tuổi đã thành thục từng động tác. Đêm hội, trai gái hát Sli đối đáp — đó là cái chợ ân tình, người ta đến đây bởi chữ tình và hát với nhau bằng tất cả tấm chân tình.

Đầu sư tử mèo


Ôm đầu sư tử mèo vào lòng — chàng trai trẻ giữ lấy linh hồn ngày Tết.
Múa sư tử mèo


Đàn sư tử mèo bờm xanh rực rỡ — ngày hội bừng sáng giữa vòng người.
Sư tử mèo xung trận


Bụi đỏ tung bay theo điệu múa — sức trẻ của những chàng trai Nùng.
Ngày hội


Tiếng cười giòn giữa sân hội — những người đàn ông Nùng với chiếc mũ cối xanh đã thành thương hiệu.
Khán giả ngày hội


Sắc khăn rực rỡ hướng về sân khấu — ngày hội là ngày của màu sắc.
Trẻ em ngày hội


Tiếng cười trẻ thơ — món quà vô giá của ngày hội.
Trò chơi dân gian


Trò chơi dân gian giữa sân hội — tuổi thơ nơi rẻo cao đầy ắp tiếng cười.
Trang điểm ngày hội


Chăm chút nhan sắc trước giờ hội — người đẹp vì lụa, vì cả nụ cười.
Cô gái bên bóng bay


Tuổi thơ và sắc màu — ngày hội của những ước mơ.
Chân dung ngày hội


Phong trần giữa ngày hội — nụ cười vẫn đậm hồn núi.
Ba cô gái Nùng


Ba chị em, ba nụ cười — xanh ngắt một góc hội.

V. Chân dung — Con người Phàn Slình

Portraits of the Phàn Slình
Thiếu nữ Nùng


Chân dung người con gái Nùng — khăn xanh, áo chàm, mắt biếc.
Nụ cười thiếu nữ


Nụ cười hiền đậu trên vành khăn xanh — mùa xuân của người con gái Nùng như thế, chẳng cần son phấn.
Thiếu nữ bên đồi


Dáng đứng lặng giữa đồi xanh — áo đen, khăn xanh, núi cũng xanh.
Cô gái ngày hội


Nụ cười rạng rỡ — ngày hội vui thì lòng người cũng vui.
Thiếu nữ áo đen


Nghiêng nghiêng vành khăn — cái duyên thầm lặng mà sâu.
Chân dung nghiêng


Nghiêng mặt — vành khăn xanh ôm gọn mái tóc đen.
Nụ cười xuân thì


Xuân thì — nụ cười trong veo như suối.
Thiếu nữ vén tóc


Vén tóc — nét duyên e ấp của tuổi xuân thì.
Cô gái Nùng


Rạng rỡ — nụ cười của người con gái núi.
Tiếng cười


Tiếng cười giòn tan — hạnh phúc đôi khi chỉ đơn giản thế thôi.
Đôi mắt trẻ thơ


Đôi mắt trong veo — cả bầu trời rẻo cao gói trong ánh nhìn thơ trẻ.
Cụ bà


Nếp nhăn khắc tạc tháng năm — nụ cười hiền của bà ấm cả khung hình.
Khăn trắng


Chiếc khăn trắng buộc gọn sau gáy — nét duyên kín đáo của người con gái Nùng.
Tua rua xanh


Tua rua xanh đung đưa theo mỗi bước chân — nhịp điệu của núi rừng.
Áo gile thêu


Chiếc áo gile thêu hoa văn rực rỡ — niềm tự hào khoác lên vai người đàn ông Nùng.
Đôi uyên ương


Nên duyên — anh ngồi, em đứng, núi đồi chứng giám.
Thêu túi áo


Từng đường kim mũi chỉ — đôi chim phượng đậu yên trên túi áo, như đậu vào ký ức.
Họa tiết thêu


Chim công xòe đuôi rực rỡ trên nền vải đen — bàn tay người thợ thêu gửi cả tâm hồn vào từng mũi chỉ.

VI. Hội Lồng Tồng — Hòa Cư, Cao Lộc

The Lồng Tồng Festival

Hội Lồng Tồng ở xã Hòa Cư họp vào mùng 8 tháng Giêng hằng năm — “lồng tồng” trong tiếng Tày – Nùng nghĩa là xuống đồng, mở đầu cho một mùa vụ mới. Sau phần lễ cúng thần Nông cầu cho mưa thuận gió hòa, phần hội rộn rã với những trò chơi dân gian: nhảy bao, kéo co, đẩy gậy, hát sli — và điệu múa sư tử mèo cầu may cho mùa màng tốt tươi. Tiếng cười vang khắp cánh đồng, những cô gái Nùng trong áo chàm tua xanh đứng xem hội. Mùa xuân xứ Lạng là thế — vui hết mình, rồi lại về với nương rẫy.

Ông Lâm Văn Đầm, người truyền dạy múa sư tử mèo, từng nói: múa sư tử mèo không chỉ là một điệu múa, mà là văn hóa của cha ông để lại, gắn với tín ngưỡng, đời sống tinh thần và ước mong cuộc sống ấm no.

Nhảy bao ngày hội


Nhảy bao bố — ai về đích trước trong tiếng reo hò của cả sân hội.
Thiếu nữ ngày hội


Sắc xanh tua rua trên nền áo chàm — nét duyên con gái Nùng ngày hội Lồng Tồng.
Thi đẩy gậy


Đẩy gậy — môn thi sức mạnh truyền thống, vòng người reo hò không ngớt.
Nhảy bao nam hội Lồng Tồng


Nhảy bao nam — ba chàng trai bứt tốc trong tiếng hò reo, hội Lồng Tồng Hòa Cư, mùng 8 tháng Giêng.

Tôi không chụp ảnh để làm đẹp. Tôi chụp để lưu giữ những điều có thể sẽ biến mất.

Tôi nghĩ, không chỉ điệu múa — mà mỗi nếp áo thêu, mỗi gian bếp đỏ lửa, mỗi nụ cười giữa sân hội hôm nay còn đây, mai này có còn nguyên vẹn? Bộ ảnh này là một phần nhỏ trong hành trình ấy — dành tặng người Nùng Phàn Slình ở Lạng Sơn.

Nguyễn Sơn Tùng
Photographer | Art Photography
Culture • People • Mountain Life