Nằm cách thành phố Nha Trang khoảng 45 km về hướng bắc, Hòn Khói là nơi có ruộng muối lớn nhất miền trung, nơi ra đời những hạt muối trắng mặn mòi.

Tôi đến Hòn Khói vào một chiều tháng Sáu năm 2018. Ba rưỡi chiều, nắng như đổ lửa xuống ruộng muối. Ruộng muối thuộc quản lý của Xí nghiệp muối Khánh Hòa — muốn vào chụp, tôi phải xin phép bảo vệ. Rồi cứ thế đi giữa những ô ruộng trắng lóa, mặt nước phẳng như gương.

I. Ruộng muối giữa nắng

Một ngày trên đồng muối

ghi chép của Nguyễn Sơn Tùng

Khi những tia nắng đầu ngày bắt đầu trải xuống mặt ruộng, đồng muối Hòn Khói dần thức giấc. Mặt nước phẳng lặng in bóng trời — ranh giới giữa đất và trời như hòa làm một.

Nhưng điều giữ chân tôi ở Hòn Khói không chỉ là sắc trắng của muối hay mặt ruộng phản chiếu trời xanh. Đó là những người diêm dân — ngày ngày cần mẫn giữa nắng gió miền biển.

Người làm muối ra đồng từ tờ mờ sáng. Đến chiều, nắng vẫn không tha. Tôi thấy các cô đẩy xe cút kít chở muối, mồ hôi ướt đẫm vai áo. Giờ nghỉ tranh thủ, một cô uống vội cốc nước đá — gương mặt toát lên mệt mỏi vì nóng bức và vất vả.

Nón, găng tay, khẩu trang chỉ giảm được phần nào cái nắng. Găng tay cao su dày, đôi ủng cao su — để tránh tác hại của nước biển nồng độ mặn cao.

Tôi gặp anh Huỳnh Kim Bình, 27 tuổi, làm nghề muối đã 4-5 năm, có con gái 4 tuổi. Anh bảo vụ muối kéo dài khoảng tháng 4 đến tháng 7; thuận lợi nhất là tháng 4 và tháng 6 — khi có gió nồm, nắng gay gắt, cho hạt muối trắng to, đậm vị, săn chắc.

II. Những người làm muối

Từ sáng sớm, đồng muối đã rộn ràng. Người cào muối, người gom thành đống trắng, người gánh muối trên đôi vai đã quen với nhọc nhằn. Những đôi quang gánh nối nhau giữa mênh mông — một nhịp điệu lao động bình dị mà bền bỉ.

Người của nắng — trên ruộng, trên ụ muối.

Ở đây, nắng không chỉ để ngắm. Nắng là điều kiện để nước biển kết tinh thành muối — một phần không thể thiếu của cuộc mưu sinh. Đằng sau mỗi đụn muối trắng là những giờ lao động miệt mài, là sự nhẫn nại trước thời tiết khắc nghiệt, là sự gắn bó lâu đời với nghề.

III. Muối trắng

Hòn Khói đổi sắc theo từng thời khắc. Có lúc mặt ruộng xanh trong, phản chiếu những đám mây trôi. Có lúc nắng nhuộm vàng cả cánh đồng, dáng người nhỏ bé giữa không gian rộng lớn. Muối vun thành đống — trắng tinh tương phản với sắc trời và mặt nước, tạo nên những khuôn hình giàu nhịp điệu.

Trong những khoảnh khắc ấy, con người không đứng ngoài cảnh vật — họ là một phần của cảnh vật. Vẻ đẹp của bức ảnh không chỉ ở bố cục hay màu sắc, mà ở sự hiện diện của những người lao động đang lặng lẽ làm nên giá trị của vùng đất.

Đồng muối Hòn Khói không đơn thuần là một thắng cảnh. Đó là không gian của sinh kế, của ký ức, của những giá trị lao động được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Hạt muối nhỏ bé mang theo vị mặn của biển, cái nắng của miền Trung — và cả sự nhọc nhằn của những con người gắn bó với nghề.

Nhìn những đụn muối trắng vun cao dưới nắng chiều, nhìn bóng người in trên mặt ruộng loang loáng nước, tôi cứ nghĩ mãi: hạt muối trắng tinh trên mâm cơm mỗi nhà, hóa ra được làm ra trong nhọc nhằn đến thế.

Nếu có dịp, bạn hãy một lần đến thăm cánh đồng muối mênh mông, chứng kiến bà con lao động — để càng thêm trân trọng, nâng niu những hạt muối trắng mặn mòi ấy.

P/s: Cảm ơn anh Huỳnh Kim Bình, chị Trần Phương Lan cùng các cô bác đã chia sẻ câu chuyện.